Inleiding

Voor u ligt de programmabegroting 2027. De begroting 2027 wordt opgesteld in een financieel en maatschappelijk uitdagende context. Verschillende ontwikkelingen hebben invloed op de financiële ruimte van de gemeente en op de uitvoering van onze taken. In deze inleiding worden de belangrijkste ontwikkelingen toegelicht die van belang zijn voor de begroting 2027.  Het uitgangspunt voor de programmabegroting 2027 is de meicirculaire 2026 en het coalitieprogramma 2026-2030. 

Meicirculaire 2026
In de meerjarenbegroting 2027-2030 zijn de cijfers uit de meicirculaire 2026 verwerkt.

Accres en Ravijnjaar 

De meicirculaire laat zien dat de algemene uitkering uit het gemeentefonds in 2027 licht toeneemt. Deze stijging is echter grotendeels nodig om de effecten van de inflatie op te vangen. Het accres beweegt mee met de economische ontwikkeling en de prijsontwikkeling, waardoor de beschikbare ruimte voor nieuw beleid beperkt blijft.

Daarnaast is er sprake van een incidentele bijstelling van het accres door landelijke keuzes rondom de Wmo. Dit biedt op korte termijn enige compensatie, maar verandert het structurele beeld voor de gemeentefinanciën slechts beperkt. De financiële ruimte voor gemeenten blijft daarmee ook in de komende jaren onder druk staan.

Het beeld van het zogenoemde ravijnjaar is in de afgelopen periode verschoven. De eerder verwachte scherpe terugval in de gemeentefinanciën lijkt minder hard uit te vallen dan aanvankelijk werd gevreesd. Tegelijkertijd blijft het meerjarenperspectief onzeker. Landelijke ontwikkelingen laten zien dat zich in de komende jaren opnieuw een financieel knelpunt kan voordoen, met name vanaf 2028 en 2029. Voor Noord-Beveland betekent dit dat alertheid op de ontwikkeling van de algemene uitkering en de meerjarenraming noodzakelijk blijft.

Herverdeling gemeentefonds
Er loopt op dit moment nog een apart onderzoek naar de inkomsten die gemeenten krijgen uit overige eigen middelen (OEM). Voor Gemeente Noord-Beveland betreft dit met name de toeristenbelasting en forensenbelasting. Het zou kunnen dat de gemeente hier in de toekomst voor gekort gaat worden in de algemene uitkering. Dit is een risico dat is meegenomen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.

Inflatie 2026

De aanhoudende inflatie werkt nog steeds door in de gemeentelijke begroting. Hogere kosten voor personeel, materieel, contracten en dienstverlening zorgen voor extra druk op de uitgaven. Gemeente Noord-Beveland wordt via de loon- en prijscompensatie (accres) gecompenseerd voor de inflatie. In de meicirculaire 2026 is rekening gehouden met 3% inflatiestijging. Aan de kostenkant is hiervoor een stelpost opgenomen om eventuele kostenstijgingen op te vangen. 

Sociaal domein

Binnen het sociaal domein blijven de uitgaven voor Wmo en Jeugd een belangrijk aandachtspunt. De kosten in deze domeinen staan landelijk en lokaal onder druk, terwijl de beschikbare middelen beperkt zijn. De ontwikkelingen rondom de Wmo, waaronder de voorgenomen wijziging van de huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening per 2029, kunnen op termijn aanzienlijke financiële gevolgen hebben. Ook de jeugdzorg blijft een risicodossier, omdat structurele compensatie voor de groeiende kosten nog steeds onvoldoende zeker is.

De kosten voor jeugd dalen licht ten opzichte van de begroting 2026. Deze ontwikkeling hangt samen met extra inzet aan de voorkant bij de toegang, meer aandacht voor de opvolging van lopende trajecten en een snellere evaluatie van bestaande hulpverlening. Daarmee wordt gestuurd op tijdige inzet van ondersteuning en een doelmatig gebruik van voorzieningen.

De kosten voor WMO dalen ook licht ten opzichte van de begroting 2026. Dit wordt veroorzaakt doordat de verwachte kostenstijging door vergrijzing en door 'nieuwe' contracten tussen gemeenten en de WMO-aanbieders lager uitvallen.

Hier staat tegenover dat de vergoeding via de algemene uitkering lager is dan de kosten die we voor WMO en jeugd maken.

Onderuitputting investeringen

Bij een deel van de investeringen is sprake van onderuitputting, omdat projecten later tot uitvoering komen dan gepland. Dit hangt samen met de ambitie van het investeringsprogramma, de beschikbare capaciteit binnen de markt en de organisatie en de doorlooptijd van juridische procedures, vergunningaanvragen en andere voorbereidende trajecten. Hierdoor vallen de kapitaallasten in een aantal gevallen later vrij dan geraamd.

Om dit te beperken zet de Gemeente Noord-Beveland in op strakkere planning en prioritering van investeringen. Kredieten die langdurig niet worden benut, worden opnieuw beoordeeld en worden mogelijk afgeraamd. Daarnaast wordt gewerkt met een realistische fasering van de investeringslasten, zodat de begroting beter aansluit op de daadwerkelijke uitvoering.  Een andere maatregel is dat vanaf de begroting 2027 de kapitaallasten van de nieuwe investeringen pas een jaar later (T+1) worden meegenomen.

Coalitieprogramma 2026-2030
De basis voor de begroting 2027 is het coalitieprogramma 2026-2030. In de begroting 2027 en verder is er onderscheidt gemaakt tussen incidentele lasten en structurele lasten vanuit het coalitieprogramma. De jaarlijkse incidentele lasten (€ 400.000 in 2027 / € 145.000 in 2028 / € 75.000 in 2029 en 2030) worden gedekt uit de algemene reserve en voor de structurele lasten (€ 750.000 per jaar) is een stelpost coalitieprogramma opgenomen. 

Doormiddel van de 1e begrotingswijziging 2027 (die in december of januari in de raad behandeld gaat worden) zullen de lasten vanuit de stelpost specifiek over de programma's verdeeld gaan worden.

De begroting is opgebouwd op grond van het ‘Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten’. Dit besluit is een gevolg van de op 7 maart 2002 in werking getreden Wet dualisering gemeentebestuur.

De begroting moet u als raad nog meer ondersteunen in uw kaderstellende en controlerende rol.        

De programmabegroting is opgebouwd uit de beleidsbegroting (= programmabegroting), waarbij de programmabegroting is opgebouwd uit de programma’s en de paragrafen. Het gaat hierbij om de volgende onderdelen:

• Bestuur en ondersteuning;
• Veiligheid;
• Verkeer, vervoer en waterstaat;
• Economie;
• Onderwijs;
• Sport, cultuur en recreatie;
• Sociaal domein;
• Volksgezondheid en milieu;
• Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing;
• Algemene dekkingsmiddelen en bedrijfsvoering.

Genoemde programma's zijn onderverdeeld in taakvelden.

De programma’s bevatten de te realiseren programma's, het overzicht van algemene dekkingsmiddelen en het bedrag voor onvoorzien.

Het programmaplan heeft de volgende elementen in zich:

• De doelstelling, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten;
• De wijze waarop ernaar gestreefd zal worden die effecten te bereiken;
• De raming van baten en lasten.

Deze elementen kunnen ook geformuleerd worden door de zogenaamde drie W-vragen:

1. Wat willen we bereiken?
2. Wat gaan we daarvoor doen?
3. Wat mag het kosten?

Het coalitieprogramma 2026-2030 is van toepassing op de drie W-vragen. Uiteraard zijn we ook afhankelijk van de financiële mogelijkheden.

Daarnaast is in de bijlage de 42-tal beleidsindicatoren opgenomen. Daarbij is aangegeven hoe deze over de programma’s verdeeld zijn.

In het tweede onderdeel van de programmabegroting zijn in de paragrafen de beleidslijnen met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten vastgelegd. En ook tot de lokale heffingen. De begroting bevat de volgende paragrafen:

• Lokale heffingen;
• Weerstandsvermogen en risicobeheersing;
• Onderhoud kapitaalgoederen;
• Financiering;
• Bedrijfsvoering;
• Verbonden partijen;
• Grondbeleid;
• Openbaarheid.

Financiële begroting
De financiële begroting, zijnde het tweede gedeelte van de begroting bestaat uit:

• De geprognotiseerde balans;
• Het overzicht baten en lasten.

Na de vaststelling op 5 november 2026 kan de begroting in overeenstemming met artikel 191, 2e lid van de Gemeentewet voor 15 november 2026 bij Gedeputeerde Staten van Zeeland worden ingediend. Zo wordt voldaan aan de wettelijk gestelde indieningstermijn.